Kto tu spoczywa
Józef Wybicki (1747–1822), twórca Hymnu Polskiego, oraz gen. Antoni Amilkar Kosiński (1769–1823), współtwórca Legionów Dąbrowskiego.
Heliodor Święcicki, założyciel i pierwszy rektor Uniwersytetu Poznańskiego.
Kompozytorzy Feliks Nowowiejski, twórca melodii „Roty”, i Tadeusz Szeligowski.
Spoczywają tu też m.in. Andrzej Niegolewski (1787–1857), uczestnik szarży pod Somosierrą w 1808 roku, oraz Paweł Edmund Strzelecki (1797–1873).
Są tu ponadto dwie urny: z sercem gen. Jana Henryka Dąbrowskiego (złożoną w 1992 roku w kaplicy św. Antoniego) i z ziemią z miejsca pochówku gen. Ignacego Prądzyńskiego. W nawie południowej kościoła stoi sarkofag Karola Marcinkowskiego, lekarza i społecznika.
Kościół i dzwonnica
Według niepotwierdzonej tradycji na wzgórzu głosił Słowo Boże św. Wojciech. Pierwszą pewną datą w historii kościoła jest rok 1244, w którym przeniesiono tu parafię św. Gotarda. Hipoteza łączy początki świątyni z nieudaną wyprawą chrystianizacyjną do Prusów w 1222 roku. Pierwszy kościół był niewielką budowlą romańską, a obecny, gotycki, pochodzi z XV wieku (parafia podaje jego pierwszą połowę). Do połowy XVI wieku dobudowano nawy boczne, a na przełomie XVI i XVII wieku szczyty renesansowe. Od południa przylega kaplica św. Antoniego.
Świątynia jest trójnawowa, ma 26,5 m długości i 17,6 m szerokości. Nawa główna ma sklepienie sieciowe, uznawane za unikalne w Poznaniu, a nawa północna gwiaździste. Wnętrze zdobi secesyjna polichromia Antoniego Procajłowicza z lat 1911–1912. Ołtarz główny z 1953 roku, stylizowany na gotycki, ma w środku gotycką płaskorzeźbę Wniebowzięcia NMP z XVI wieku, przypisywaną uczniowi Wita Stwosza. W nawach bocznych stoją trzy ołtarze późnorenesansowe.
W czasie II wojny światowej był to jeden z dwóch poznańskich kościołów dostępnych dla ludności polskiej. W 1945 roku kościół zniszczono w walkach o Poznań, ale wkrótce go odbudowano.
Przy kościele stoi drewniana dzwonnica z XVII wieku, kryta gontem, z trzema dzwonami. W latach 80. XV wieku do południowo-zachodniego narożnika kościoła dostawiono też wieżę pełniącą funkcję dzwonnicy, dziś wtopioną w mury.
Na ścianach kościoła i na otaczającym go murze wiszą liczne tablice pamiątkowe zasłużonych wielkopolan.
Warto wiedzieć
Pomysł panteonu poparł Heliodor Święcicki. 10 czerwca 1923 roku do kościoła przeniesiono prochy Karola Marcinkowskiego, a 14 października 1923 roku do krypty złożono trumny Józefa Wybickiego, Antoniego Amilkara Kosińskiego i Andrzeja Niegolewskiego.
W latach 1996–1997 zbudowano nową, większą kryptę według projektu Jerzego Gurawskiego, otwartą 15 czerwca 1997 roku. Połączono ją ze starą przejściem wykutym w fundamentach kaplicy św. Antoniego.
W okresie Bożego Narodzenia w kościele czynny jest ruchomy żłóbek betlejemski ze 102 figurami.
Wzgórze św. Wojciecha tworzą też kościół św. Józefa z klasztorem karmelitów bosych (XVII wiek), Cmentarz Zasłużonych Wielkopolan (najstarsza poznańska nekropolia, założona w 1810 roku) i pomnik Armii „Poznań” z 1982 roku.
Biuro parafialne: poniedziałek i piątek po wieczornej mszy (ok. 19:00), środa 9:00–10:00, tel. 61 851 90 12.
Kryptę zwiedza się tylko po wcześniejszym umówieniu telefonicznym z parafią. W czasie mszy i uroczystości jest nieczynna.
i