Pomnik Bohaterów u szczytu schodów w Parku Cytadela, wśród jesiennych drzew i

Zabytki i historia

Cytadela

Park Cytadela, największy park Poznania, zajmuje około 100 hektarów w miejscu Fortu Winiary, największego fortu artyleryjskiego ówczesnej Europy. Leży kilkanaście minut spacerem od Starego Rynku i od 2008 roku jest pomnikiem historii.

O miejscu

Budowę fortu rozpoczęto 23 czerwca 1828 roku, po przeniesieniu wsi Winiary i Bonin. Fort powstał w systemie nowopruskim. W grudniu 1834 roku oddano do użytku Kernwerk, czyli redutę koszarową, zaprojektowaną przez majora Johanna Leopolda Ludwiga von Brese. Według Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości prace trwały do 1842 roku. Fort miał fosę o szerokości 6–32 m i głębokości około 7 m oraz ceglane mury grubości 1,3–1,8 m.

W twierdzy więziono polskich spiskowców po powstaniach 1846, 1848 i 1863, a także jeńców wojen z Danią (1864), Austrią (1866) i Francją (1870–1871). Cytadelę opanowali powstańcy wielkopolscy i formowano tu I Pułk Strzelców Wielkopolskich.

10 września 1939 roku Poznań zajął Wehrmacht. 23 lutego 1945 roku po pięciodniowym szturmie Cytadelę zdobyła Armia Czerwona.

W latach 1950–1958 fort rozebrano, a cegłę wykorzystano przy budowie osiedli w Poznaniu i odbudowie Warszawy. Od 1962 roku urządzano tu Park-Pomnik Braterstwa Broni i Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, który w 1992 roku przemianowano na Park Cytadela.

Co zobaczyć

Pomnik Bohaterów na szczycie monumentalnych schodów prowadzących od strony centrum miasta.

Nierozpoznani: instalacja Magdaleny Abakanowicz ze 112 bezgłowych figur odlanych z żeliwa w Śremie. Uroczyście otwarto ją 19 października 2002 roku z okazji 750-lecia lokacji Poznania.

Cmentarze wojskowe na stokach dawnego fortu: powstania styczniowego, powstania wielkopolskiego, powstań śląskich oraz poległych w obu wojnach światowych. Pochowano tu prochy 48 lotników alianckich z Wielkiej Ucieczki ze Stalagu Luft III, zgładzonych przez Niemców w 1944 roku.

Rzeźby z lat 1968–1970: „Braterstwo Broni” Dimitra Sowy z Charkowa i „Saperzy” Jana Jakóba. Pomnik marszałka Wasilija Czujkowa, odsłonięty w 1982 roku, oraz Dzwon Pokoju i Przyjaźni Między Narodami z 1986 roku.

Rosarium i Ogród Daliowy, który powstał w 2025 roku w ramach Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego.

Dwa pomniki przyrody: Dąb im. gen. Wasilija Czujkowa i Dąb Cytadelowców Poznańskich.

Muzeum Uzbrojenia, z plenerowym parkiem sprzętu wojskowego (czołgi, działa, moździerze, samoloty i śmigłowce) oraz ekspozycją w schronie, i Muzeum Armii „Poznań”. Oba są oddziałami Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości.

Twierdza Poznań

W latach 1828–1869 zbudowano twierdzę poligonalną. Oprócz fortu na Wzgórzu Winiarskim tworzyły ją umocnienia na prawym brzegu Warty (Ostrów Tumski, Miasteczko, Piotrowo, Malta, Komandoria i Śródka) oraz rdzeń na lewym brzegu. W 1902 roku zdecydowano o zniesieniu rdzenia na lewym brzegu, z wyjątkiem Cytadeli.

W drugiej połowie XIX wieku powstała twierdza fortowa: dziewięć fortów głównych (I–IX) i dziewięć pośrednich, budowanych od 1873 roku według projektu gen. von Biehlera.

Z twierdzy poligonalnej zachowały się m.in. resztki Fortu Winiary, część reduty Fortu Roon, zachodni mur skarpy Warty przy Wielkiej Śluzie, zachodni przyczółek Śluzy Katedralnej, osiowy blokhauz Bastionu IV oraz fragment arsenału przy ulicy Garbary.

Warto wiedzieć

W parku są alejki pieszo-rowerowe, place zabaw, trzy siłownie plenerowe, kawiarenka i restauracja. Co sobotę odbywa się tu bieg parkrun, a w okresie wielkanocnym młodzież przygotowuje misteria pasyjne.

Relikty fortyfikacji są zimowiskiem nietoperzy chronionym w sieci Natura 2000.

Zwiedzanie Muzeum Uzbrojenia trwa 45–90 minut, a kasa zamykana jest 30 minut przed zamknięciem muzeum. Wejście jest bez barier. Oprowadzanie z przewodnikiem trzeba zarezerwować wcześniej (70 zł po polsku, 90 zł po angielsku).

Co roku w ostatni pełny weekend sierpnia odbywają się Dni Twierdzy Poznań, podczas których forty są dostępne do zwiedzania.

Zobacz też

Źródła informacji

Więcej w kategorii: Zabytki i historia